Bắc Macedonia là nước nào? Đây là quốc gia không giáp biển trên bán đảo Balkan, thuộc Đông Nam Âu, có thủ đô là Skopje. Nếu gặp tên Cộng hòa Macedonia trong tài liệu cũ, đó là tên nước này trước khi đổi thành Cộng hòa Bắc Macedonia vào năm 2019. Trong bài viết này, No.1 Translation sẽ giải thích vì sao quốc gia đổi tên và giới thiệu vai trò của tiếng Macedonia và tiếng Albania trong đời sống, giáo dục và hành chính.
LIÊN HỆ TƯ VẤN DỊCH VỤ DỊCH THUẬTHOTLINE: 0934.888.768
1. Bắc Macedonia nằm ở đâu, thủ đô là gì?
Bắc Macedonia là quốc gia không giáp biển ở Đông Nam Âu, nằm ở phần trung tâm của bán đảo Balkan. Thủ đô và thành phố lớn nhất của nước này là Skopje.
1.1. Vị trí địa lý và các nước giáp Bắc Macedonia
Bắc Macedonia có diện tích khoảng 25.713 km². Địa hình chủ yếu là đồi núi, với thung lũng sông Vardar chạy qua phần trung tâm đất nước. Sông Vardar chảy qua Skopje rồi tiếp tục về phía đông nam, qua Hy Lạp để ra biển Aegean. Thung lũng này tạo thành một tuyến kết nối trên bộ từ Bắc Macedonia qua miền bắc Hy Lạp đến các cảng ven biển Aegean.
Bắc Macedonia có biên giới với năm nước:
- Phía bắc giáp Serbia và Kosovo.
- Phía đông giáp Bulgaria.
- Phía nam giáp Hy Lạp.
- Phía tây giáp Albania.
Ở phía tây nam, đường biên với Albania đi qua hồ Ohrid. Hồ nằm trên lãnh thổ hai nước, còn thành phố Ohrid nằm bên bờ hồ thuộc Bắc Macedonia. Sự phân biệt này cũng giúp hiểu tên gọi Di sản thiên nhiên và văn hóa vùng Ohrid. Phạm vi di sản ban đầu nằm ở Bắc Macedonia và được UNESCO mở rộng sang phần hồ thuộc Albania vào năm 2019.
>> See more: The Netherlands: Its Country, Language, and King's Day
1.2. Thủ đô Skopje nằm ở đâu và có vai trò gì?
Skopje nằm ở phía bắc Bắc Macedonia, trải dài hai bên bờ sông Vardar. Theo điều tra dân số năm 2021, đơn vị hành chính Thành phố Skopje có 526.502 cư dân thường trú, tương đương gần 29% dân số cả nước vào thời điểm điều tra. Số liệu này tính trên toàn bộ 10 đơn vị hành chính trực thuộc thành phố, bao gồm cả các khu vực ngoài trung tâm.
Skopje là trung tâm hành chính quốc gia và là nơi đặt trụ sở Chính phủ Bắc Macedonia. Trong địa chỉ viết bằng tiếng Macedonia, tên thủ đô xuất hiện dưới dạng Скопје bằng chữ Kirin, còn Skopje là cách viết bằng chữ Latinh. Ví dụ, địa chỉ trụ sở Chính phủ ghi 1000 Скопје, tương ứng với 1000 Skopje khi chuyển tên thành phố sang chữ Latinh.
>> See more: Learn About The Country And Language Of The Philippines
2. Vì sao Cộng hòa Macedonia đổi tên thành Bắc Macedonia?
Cộng hòa Macedonia đổi tên thành Cộng hòa Bắc Macedonia vào ngày 12/02/2019, khi Thỏa thuận Prespa với Hy Lạp có hiệu lực. Việc thêm chữ "Bắc” giúp phân biệt tên quốc gia này với vùng Macedonia ở miền bắc Hy Lạp và giải quyết tranh chấp tên gọi kéo dài giữa hai nước.
2.1. Tranh chấp tên gọi Macedonia bắt đầu như thế nào?
Sau khi tuyên bố độc lập khỏi Nam Tư năm 1991, nước này lấy tên theo hiến pháp là Cộng hòa Macedonia. Hy Lạp phản đối vì Macedonia cũng là tên một vùng ở miền bắc nước mình, nơi có thành phố Thessaloniki. Tranh chấp liên quan đến việc dùng cùng một tên cho hai thực thể khác nhau và cách mỗi bên gắn tên gọi đó với lịch sử, văn hóa của mình.
Khi nước này gia nhập Liên Hợp Quốc năm 1993, hai bên vẫn chưa thống nhất tên gọi. Liên Hợp Quốc dùng cách gọi tạm thời the former Yugoslav Republic of Macedonia, thường viết tắt là FYROM, trong phạm vi tổ chức. Trong khi đó, tên theo hiến pháp vẫn là Cộng hòa Macedonia. Vì vậy, tài liệu trong cùng giai đoạn có thể dùng hai cách gọi cho cùng một quốc gia.
Hy Lạp và Macedonia ký Thỏa thuận Prespa vào tháng 6/2018. Khi thỏa thuận có hiệu lực, Cộng hòa Bắc Macedonia trở thành tên đầy đủ dùng trong nước và trong quan hệ quốc tế, còn Bắc Macedonia là tên ngắn. Thỏa thuận cũng tháo gỡ một trở ngại trong quá trình gia nhập NATO. Ngày 27/03/2020, Bắc Macedonia trở thành thành viên thứ 30 của liên minh.
2.2. Cách phân biệt Macedonia, FYROM và Bắc Macedonia trên tài liệu
Khi tra cứu hồ sơ cũ, bạn có thể gặp tên theo hiến pháp trước đây, cách gọi tạm thời tại Liên Hợp Quốc hoặc tên chính thức hiện nay. Ngày cấp và cơ quan phát hành giúp xác định tài liệu đang dùng tên theo bối cảnh nào.
| Tên trên tài liệu | Bối cảnh sử dụng |
| Republic of Macedonia | Tên theo hiến pháp trước khi đổi tên. Có thể gặp trên bằng cấp hoặc giấy tờ do cơ quan trong nước cấp trước năm 2019. |
| The former Yugoslav Republic of Macedonia (FYROM) | Cách gọi tạm thời tại Liên Hợp Quốc từ khi nước này gia nhập tổ chức năm 1993 đến khi tranh chấp được giải quyết năm 2019. |
| Republic of North Macedonia or North Macedonia | Tên chính thức đầy đủ và tên ngắn được sử dụng từ khi Thỏa thuận Prespa có hiệu lực. |
Ví dụ, nếu một bằng tốt nghiệp cấp tại Skopje năm 2017 ghi Republic of Macedonia, còn giấy xác nhận cấp sau khi đổi tên ghi Republic of North Macedonia, hai tên này cùng chỉ một quốc gia. Nếu tài liệu chỉ ghi Macedonia, hãy xem thêm địa danh hoặc cơ quan được nhắc đến. Skopje chỉ thủ đô Bắc Macedonia, còn Thessaloniki là thành phố thuộc vùng Macedonia của Hy Lạp.
>> See more: Mongolia: Exploring the Country, Its People, and Language
3. Các ngôn ngữ được sử dụng tại Bắc Macedonia
Tiếng Macedonia là ngôn ngữ chính thức trên toàn quốc và là tiếng mẹ đẻ được khai báo nhiều nhất. Tiếng Albania đứng thứ hai, bên cạnh các ngôn ngữ được sử dụng trong những cộng đồng như tiếng Thổ Nhĩ Kỳ và tiếng Romani.
3.1. Tiếng Macedonia
Tiếng Macedonia (Macedonian) được viết bằng chữ Kirin và được sử dụng chính thức trên toàn lãnh thổ Bắc Macedonia cũng như trong quan hệ quốc tế. Đây là ngôn ngữ bạn thường gặp trên văn bản của cơ quan nhà nước và trong địa chỉ viết bằng tiếng địa phương. Chẳng hạn, tên thủ đô Skopje được viết là Скопје trong tiếng Macedonia.
Theo điều tra dân số năm 2021, người Macedonia chiếm 58,44% dân số thường trú, còn 61,38% dân số thường trú khai tiếng Macedonia là tiếng mẹ đẻ. Hai tỷ lệ này lần lượt phản ánh dân tộc tự khai và tiếng mẹ đẻ tự khai. Về phân bố, bản đồ điều tra cho thấy tiếng Macedonia được khai là tiếng mẹ đẻ với tỷ lệ cao ở nhiều địa phương thuộc miền trung và miền đông đất nước.
3.2. Tiếng Albania
Tiếng Albania (Albanian) được sử dụng rộng rãi ở nhiều địa phương phía tây và tây bắc Bắc Macedonia, trong đó có Tetovo và Gostivar. Theo điều tra dân số năm 2021, người Albania chiếm 24,30% dân số thường trú trên cả nước, còn 24,34% khai tiếng Albania là tiếng mẹ đẻ. Riêng tại đơn vị tự quản Tetovo, hơn 71% cư dân thường trú khai mình là người Albania. Sự tập trung của cộng đồng tại đây giúp giải thích vì sao tiếng Albania hiện diện rõ trong đời sống địa phương.
Tiếng Albania dùng chữ Latinh và có vị thế chính thức trong phạm vi pháp luật quy định. Ở cấp trung ương, Hiến pháp cho phép người dân dùng ngôn ngữ chính thức khi liên hệ với cơ quan trung ương, đồng thời quy định cơ quan trả lời bằng ngôn ngữ đó cùng với tiếng Macedonia. Vì vậy, trong giao dịch hành chính, người dân có thể gặp văn bản phản hồi bằng cả tiếng Albania và tiếng Macedonia.
>> See more: Overview of Myanmar Language
3.3. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ
Turkish (Turkish) là tiếng mẹ đẻ được khai báo nhiều thứ ba tại Bắc Macedonia, chiếm 3,41% dân số thường trú theo điều tra năm 2021. Cùng kỳ, người Thổ Nhĩ Kỳ chiếm 3,86% dân số thường trú. Tiếng Thổ Nhĩ Kỳ có vị thế chính thức cùng với tiếng Macedonia tại một số đơn vị tự quản, trong đó có Centar Župa và Plasnica. Đây là những địa phương mà tiếng Thổ Nhĩ Kỳ có vai trò trong hành chính bên cạnh việc sử dụng trong cộng đồng.
3.4. Tiếng Romani
Tiếng Romani gắn với cộng đồng người Roma, chiếm 2,53% dân số thường trú tại Bắc Macedonia. Trong cuộc điều tra năm 2021, 1,73% dân số thường trú khai tiếng Romani là tiếng mẹ đẻ. Ngôn ngữ này có vị thế chính thức tại Šuto Orizari, một trong 10 đơn vị tự quản thuộc Thành phố Skopje. Đây là ví dụ cho thấy một ngôn ngữ có tỷ lệ người khai là tiếng mẹ đẻ khá thấp trên toàn quốc vẫn có thể được sử dụng chính thức tại địa phương.
Ngoài bốn ngôn ngữ trên, điều tra dân số năm 2021 còn ghi nhận tiếng Bosnia (0,85%), tiếng Serbia (0,61%) và tiếng Aromania, còn gọi là tiếng Vlach (0,17%). Theo Hiến pháp, ở cấp địa phương, ngôn ngữ được ít nhất 20% dân số của đơn vị tự quản sử dụng có vị thế chính thức cùng với tiếng Macedonia. Với ngôn ngữ dưới ngưỡng này, chính quyền địa phương quyết định việc sử dụng trong các cơ quan công quyền.
>> See more: Tiếng Indonesia là gì? Nguồn gốc, chữ viết và đặc điểm ngôn ngữ
Vì Bắc Macedonia sử dụng nhiều ngôn ngữ, tên nước trên giấy tờ chưa đủ để xác định tài liệu được viết bằng tiếng nào. Khi cần dịch bằng cấp hoặc giấy tờ hộ tịch sang tiếng Việt, bạn có thể gửi tài liệu cho Dịch Thuật Số 1 để chúng tôi kiểm tra ngôn ngữ và tư vấn phần cần dịch, nhất là với giấy tờ song ngữ. Liên hệ 0934.888.768 để nhận báo giá dịch thuật tiếng Macedonia.
